Publish Date: Thu, 20 Aug 2026 (15:28 IST)
Updated Date: Thu, 20 Aug 2026 (16:40 IST)
ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા રાજ્યમાં ખેતીની જમીનનું વધુ પડતું વિભાજન અટકાવવા માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નવા નોટિફિકેશન મુજબ, હવેથી રાજ્યમાં તમામ વર્ગની ખેતીની જમીન માટે 'Standard Area' (પ્રમાણિત ક્ષેત્રફળ) 10 ગુંઠા એટલે કે 1012 ચોરસ મીટર નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ નીતિગત નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ ખેતીની જમીન નાના નાના ટુકડાઓમાં વહેંચાઈને અવિભાજ્ય કે અબિનકાર્યક્ષમ બનતી અટકાવવાનો છે.
10 ગુંઠા કે તેથી ઓછી જમીન પર ટુકડા ધારાની જોગવાઈ લાગુ
નવા નિયમો અનુસાર, હવેથી 10 ગુંઠા કે તેનાથી ઓછી જમીન ધરાવતો કોઈપણ ભાગ કાયદાકીય રીતે 'ટુકડા ધારા' હેઠળ ગણવામાં આવશે. આ ફેરફારના કારણે ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ ખેતીની જમીનની ખરીદ-વેચાણ, ભેટ-સોગાદ કે કૌટુંબિક વિભાજન (વહેંચણી) કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે, ત્યારે આ 10 ગુંઠાની ન્યૂનતમ મર્યાદાને કડકપણે ધ્યાને લેવાની રહેશે. આ મર્યાદાથી નાના ટુકડાઓનું અલગથી રજિસ્ટ્રેશન કે ટ્રાન્સફર શક્ય બનશે નહીં.
ખેડૂતો અને જમીન વહિવટ પર થતી સાનુકૂળ અસરો
જમીનના ખરીદ-વેચાણ અને વિભાજન પર આ નવી મર્યાદા લાગુ થવાથી ખેતીના જમીનધારકોને લાંબા ગાળે મોટો ફાયદો થશે. જમીનનું કદ જળવાઈ રહેવાથી ખેડૂતોને જમીન માપણી, મહેસૂલી નોંધણી અને સરકારી યોજનાઓના લાભો મેળવવામાં સુગમતા રહેશે. આ ઉપરાંત, ખેતીલાયક જમીનનું વિભાજન અટકતા આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ અને યાંત્રિક સાધનોનો ઉપયોગ કરવો વધુ સરળ બનશે, જેનાથી કૃષિ ઉત્પાદકતામાં પણ વધારો જોવા મળશે.
શહેરી અને સત્તામંડળ હેઠળના વિસ્તારોને મુક્તિ
રાજ્ય સરકારે આ નીતિમાં સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે તમામ મહાનગરપાલિકા (Municipal Corporations), નગરપાલિકા (Municipalities) અને શહેરી વિકાસ સત્તામંડળ (જેમ કે HUDA, RUDA વગેરે urban development authorities) ના વિસ્તાર હેઠળ આવતી જમીનોને આ ટુકડા ધારાની અસરમાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે. શહેરી વિસ્તારોમાં બિન-ખેતી (NA) અને રિયલ્ટી ડેવલપમેન્ટની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ છૂટછાટ આપવામાં આવી છે, જેથી શહેરી વિકાસના કાર્યોમાં કોઈ અડચણ ઊભી ન થાય.