પાકિસ્તાની બ્યુટી ક્રીમમાં પારા નુ ઝેર ? મહારાષ્ટ્રના ગામડાઓમા ચેહરાની ચમક બની આફત, 100 થી વધુ લોકો ગંભીર બીમાર

India bans Pakistani cosmetic products

મહારાષ્ટ્રના ગ્રામીણ વિસ્તારો અને નાના શહેરોમાંથી આરોગ્ય સુરક્ષા અંગે અત્યંત ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ન્યાયીપણાના પ્રયાસમાં શંકાસ્પદ અને ગેરકાયદેસર રીતે વેચાતી બ્યુટી ક્રીમનો ઉપયોગ કર્યા પછી 100 થી વધુ લોકો ગંભીર પારાના ઝેર(Mercury Toxicity)નો ભોગ બન્યા છે.

અકોલા, નાસિક, સંભાજીનગર, નાગપુર અને પુણે જેવા જિલ્લાઓના ન્યુરોલોજીસ્ટ (Neurologists) પાસે અનિદ્રા, પગમાં તીવ્ર બળતરા, સ્નાયુઓમાં દુખાવો, ધ્રુજારી, યાદશક્તિ ગુમાવવી અને કિડનીની ગંભીર સમસ્યાઓથી પીડાતા ઘણા યુવાન દર્દીઓ આવ્યા છે. પરીક્ષણોમાં દર્દીઓના લોહીમાં પારાનો(Mercury) સ્તર સામાન્ય કરતા 10 થી 40 ગણા વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. 

મામલો શુ છે ?  અકોલાઅને નાસિકથી શરૂ થયો સિલસિલા 

 આ સમગ્ર મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે અકોલા જિલ્લાના ગોરેગાંવ, મૂર્તિજાપુરના ઋષિકેશ ધોરે અને અન્ય કેટલાક ગ્રામજનોએ ગંભીર લક્ષણો સાથે અકોલા શહેરના ન્યુરોલોજીસ્ટ ડૉ. નીતિન વિરવાનીનો સંપર્ક કર્યો. દર્દીઓએ ઊંઘ ન આવવાની, ચીડિયાપણું આવવાની અને પગમાં તીવ્ર બળતરા અને ઝણઝણાટની ફરિયાદ કરી હતી.

ડૉ. વિરવાનીની પૂછપરછમાં જાણવા મળ્યું કે આ બધા દર્દીઓએ તાજેતરમાં સ્થાનિક સ્ટોર્સમાંથી ત્વચાને ચમકાવતી ક્રીમ ખરીદી હતી. તેવી જ રીતે, અકોલાની 30 વર્ષીય મહિલાના કિસ્સામાં, ક્રીમ લગાવ્યા પછી શરૂઆતમાં તેનો ચહેરો સાફ થઈ ગયો હતો, પરંતુ થોડા અઠવાડિયામાં, તેણીને ખંજવાળ, શુષ્ક ત્વચા અને પગમાં ઝણઝણાટ થવા લાગ્યો. રક્ત પરીક્ષણોમાં પારાના સ્તર સામાન્ય કરતા 10 ગણા વધારે અને CASPR-2 એન્ટિબોડીઝ હોવાનું જાણવા મળ્યું.

નાસિકના ડૉ. રાહુલ બાવિસ્કર અને સંભાજીનગરના ડૉ. આનંદ સોનીએ પણ શોધી કાઢ્યું કે ઘણા દર્દીઓમાં, પારાના કારણે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ગૂંચવાઈ ગઈ હતી, જેના કારણે ચેતા કોષો પર હુમલો થવા લાગ્યો હતો અને કેટલાક દર્દીઓની કિડની પણ પ્રભાવિત થઈ હતી.

પાકિસ્તાની કનેક્શન કે ભારતમાં ફરજી મૈન્યુફેક્ચરિંગ ?

તપાસમાં જે ક્રિમના નામનો મુખ્યરૂપથી ઉલ્લેખ થયો છે તેમા કથિત રૂપથી પાકિસ્તાન નિર્મિત 'ગોરી કૉસ્મેટિક્સ' (Goree Cosmetics), 'ગોલ્ડન સ્ટાર કૉસ્મેટિક્સ' અને 'શાહીન કૉસ્મેટિક્સની ફેસ ક્રેશ ગોલ્ડ પ્લસ' સામેલ છે.  

1. FDA કડક કાર્યવાહી કરે છે: મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) એ આ ક્રીમોને અસુરક્ષિત જાહેર કરી છે અને રાજ્યભરમાં દરોડા પાડ્યા છે. સંભાજીનગરમાં જપ્ત કરાયેલા નમૂનાઓના લેબ પરીક્ષણોમાં પારાના સ્તર માન્ય મર્યાદા કરતા ૧૮ થી ૪૦ ગણા વધારે હોવાનું બહાર આવ્યું છે.

2. ATS તપાસમાં માંગવામાં આવી છે: ક્રીમના પેકેટોમાં કોઈ બેચ નંબર, ઉત્પાદન તારીખ કે સમાપ્તિ તારીખ નહોતી. આ શંકાસ્પદ ઉત્પાદન સરહદો પાર કરીને દાણચોરી કરીને લાવવામાં આવી રહ્યું હોવાથી અથવા ભારતમાં છેતરપિંડીથી બનાવવામાં આવી રહ્યું હોવાથી, FDA એ આ બાબતની સંપૂર્ણ તપાસ કરવા માટે આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી (ATS) નો પણ સંપર્ક કર્યો છે.

3. ગ્રે માર્કેટ નેટવર્ક: દરોડામાં રૂ.૭૦ લાખથી વધુ કિંમતનો માલ જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, દુકાનદારો પાસે મુંબઈના ક્રોફર્ડ માર્કેટ જેવા જથ્થાબંધ બજારોમાંથી કોઈ ખરીદી બિલ કે દસ્તાવેજો નહોતા, જેના કારણે મુખ્ય સપ્લાયર્સ (Suppliers) સુધી પહોંચવું એક મોટો પડકાર બની ગયું છે.

ક્રીમમાં પારો કેમ ઉમેરવામાં આવે છે અને તે કેટલું ખતરનાક છે?

ભારતનો ડ્રગ્સ અને કોસ્મેટિક્સ એક્ટ (Drugs and Cosmetics Act) કોસ્મેટિક્સમાં મહત્તમ માન્ય પારાના પ્રમાણને 1 ppm (Part Per Million) સુધી મર્યાદિત કરે છે. પણ સસ્તા અને તાત્કાલિક પરિણામ આપવા માટે ગેરકાયદેસર ઉત્પાદકો તેમા પારાની વધુ પડતી માત્રા ઉમેરે છે.

કામ	વૈજ્ઞાનિક કારણ અને અસર
ગોરા થવાની ત્વરિત અસર	પારો (Mercury) એ 'ટાયરોસિનેઝ' (Tyrosinase) નામના એન્ઝાઇમને અવરોધે છે. આ એન્ઝાઇમ મેલાનિન (ત્વચાને રંગ આપતું તત્વ) ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરે છે. મેલાનિનનું નિર્માણ અટકવાથી ત્વચાનો રંગ આછો થાય છે, જેના પરિણામે ચહેરો ૧૦ થી ૧૫ દિવસમાં સાફ અને ગોરો દેખાવા લાગે છે.
તંત્રિકા તંત્ર  (Nervous System) પર અસર	પારો (Mercury) ત્વચા દ્વારા શોષાઈને લોહીમાં પહોંચે છે અને મગજ તેમજ ચેતાતંત્ર (nervous system) ને નુકસાન પહોંચાડે છે. આના કારણે સ્નાયુઓમાં કંપન (ધ્રુજારી), યાદશક્તિ નબળી પડવી અને ડિપ્રેશન (હતાશા) જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
કિડની (Kidneys) ફેલ થવી	પારો (Mercury) શરીરની બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન કિડનીના ફિલ્ટરેશન યુનિટ્સ (ગાળણ પ્રક્રિયાના ભાગો) માં જમા થવા લાગે છે, જેના કારણે કિડની ડેમેજ (કિડનીને નુકસાન) થવાનું કે કિડની ફેલિયરનું જોખમ ઊભું થાય છે

ખુદને અને તમારા પ્રિયજનોને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખશો?

• અજાણ્યા અને લેબલ વગરના ઉત્પાદનો ખરીદવાનુ ટાળો: એવી કોઈપણ ક્રીમ ન ખરીદો જેમાં ઉત્પાદકનું નામ, બેચ નંબર, એક્સપાયરી ડેટ  અથવા કે સામગ્રી (Ingredients) ન આપ્યા હોય.  

• ઈસ્ટેંટ ફેરનેસ દાવાઓથી સાવચેત રહો: ​​7 થી 10 દિવસમાં રંગને નિખારવાનો દાવો કરતી ક્રીમમાં હાનિકારક રસાયણો હોવાની શક્યતા સૌથી વધુ હોય છે.

• જો લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો: જો તમને ફેરનેસ ક્રીમનો ઉપયોગ કર્યા પછી અનિદ્રા, પગમાં બળતરા, ધ્રુજારી અથવા ત્વચાની સમસ્યાઓનો અનુભવ થાય છે, તો તરત જ ક્રીમનો ઉપયોગ બંધ કરો અને ન્યુરોલોજીસ્ટ અથવા ચિકિત્સકનો સંપર્ક કરો.

મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને પોલીસ વહીવટીતંત્રે અત્યાર સુધીમાં મુંબઈ, પરભણી, નાસિક અને સંભાજીનગર સહિત અનેક જિલ્લાઓમાં FIR નોંધી છે. જનતાને આવા અનવેરિફાઇડ ક્રીમનો શિકાર ન બનવા અને ફક્ત અધિકૃત અને લાઇસન્સ પ્રાપ્ત વિક્રેતાઓ પાસેથી જ કોસ્મેટિક્સ ખરીદવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.