France Protest - નેપાળ પછી, હવે ફ્રાન્સમાં લોકો રસ્તા પર છે. અહીં પણ લોકો સરકાર સામે વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. દેશના વિવિધ ભાગોમાં ધરપકડો થઈ રહી છે. નેપાળમાં સેનાએ સત્તા સંભાળી લીધી છે. ફ્રાન્સમાં હાલમાં રાષ્ટ્રપતિ છે. દેશના સંરક્ષણ પ્રધાને વડા પ્રધાનને બદલી નાખ્યા છે. પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે મોટી સંખ્યામાં પોલીસ દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે પરંતુ બ્લોક એવરીથિંગ આંદોલન વિસ્તરી રહ્યું છે.
આ આંદોલન દ્વારા શાળાઓથી લઈને ઓફિસો સુધી હડતાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. વધતા વિરોધ અને ગુસ્સાને કારણે જાહેર પરિવહન, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓથી લઈને હોસ્પિટલો સુધીના કામમાં વિક્ષેપ પડ્યો છે. એટલે કે, બધું જ બ્લોક કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં આ આંદોલન કઈ દિશામાં જશે તે સમય કહેશે, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ ભારત સહિત યુરોપના આ ખાસ દેશમાં ચાલી રહેલી અરાજકતા પર નજર રાખી રહ્યું છે, જેની સાથે ભારત મોટા પાયે વ્યવસાય કરી રહ્યું છે.
આવો, ફ્રાન્સમાં ચાલી રહેલા હોબાળા વચ્ચે, ચાલો જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ કે ફ્રાન્સમાં સરકાર કેવી રીતે ચાલે છે, રાજકીય વ્યવસ્થા કેવી છે, નેપાળની જેમ લોકોનો ગુસ્સો કેવી રીતે વધ્યો અને આગળ શું થઈ શકે છે?
ફ્રાન્સમાં નેપાળની જેમ પરિસ્થિતિ કેમ બગડી?
નેપાળ અને ફ્રાન્સ બંનેની ઐતિહાસિક અને સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિ અલગ છે, પરંતુ જાહેર ગુસ્સાનું સ્વરૂપ ઘણી રીતે સમાન છે. નેપાળમાં, રાજકીય અસ્થિરતા, વારંવાર સરકાર બદલાવ, બંધારણ નિર્માણમાં વિલંબ અને ભ્રષ્ટાચારને કારણે જનતાનો ભ્રમ ભભૂકી ઉઠ્યો હતો.
ફ્રાન્સમાં અસ્થિરતાનું સ્વરૂપ નેપાળથી અલગ છે. અહીં રાજકીય માળખું સ્થિર છે, પરંતુ જનતાની મૂળભૂત અપેક્ષાઓ પૂર્ણ ન થવાને કારણે આંદોલનો ફાટી નીકળે છે. બંને દેશોમાં, જનતાનો અસંમતિ શેરીઓમાં દેખાય છે અને સરકાર પર દબાણ લાવે છે. તફાવત એ છે કે નેપાળમાં અસ્થિરતા સંસદ અને પક્ષોની રમતોમાંથી આવે છે, જ્યારે ફ્રાન્સમાં અસ્થિરતા આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોમાંથી આવે છે.
સામાન્ય લોકોના ગુસ્સા અને વર્તમાન આંદોલન માટે એક નહીં પણ ઘણા કારણો છે. ચાલો એક પછી એક જાણીએ.
પેન્શન સુધારણા: તાજેતરમાં ફ્રાન્સની સરકારે નિવૃત્તિની ઉંમર 62 થી વધારીને 64 કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. જનતા માને છે કે આ મજૂર વર્ગના સખત મહેનત સાથે અન્યાય છે.
યુવાનો કેમ ગુસ્સે છે: યુનિવર્સિટીઓમાં ફી, રોજગાર સંકટ અને તકોનો અભાવ યુવાનોને ગુસ્સે કરી રહ્યા છે. પોલીસ હિંસા અને વંશીય ભેદભાવ જેવી ઘટનાઓ આ અસંતોષને વધુ તીવ્ર બનાવે છે.
નેતાઓમાં ઘટતો વિશ્વાસ: લોકોને લાગે છે કે મેક્રોન કોર્પોરેટ હિત તરફ વધુ વલણ ધરાવે છે. ગ્રામીણ અને કામદાર વર્ગ તેમના મુદ્દાઓ પર ઉપેક્ષા અનુભવે છે.
સરકારમાં ઘટતો વિશ્વાસ: ફ્રાન્સમાં રહેવાનો ખર્ચ ઝડપથી વધ્યો છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને નાના શહેરોમાં, લોકોને લાગે છે કે સરકાર ફક્ત મોટા શહેરો અને કોર્પોરેટ માટે કામ કરી રહી છે. યલો વેસ્ટ ચળવળ આ અસમાનતાનું પરિણામ હતું.
સામાજિક અસંતોષ: ઇમિગ્રેશન, ઓળખ રાજકારણ અને ધર્મનિરપેક્ષતા પર ચર્ચા તીવ્ર છે. ફ્રેન્ચ સમાજ સમાનતા અને સ્વતંત્રતા પર ગર્વ અનુભવે છે, પરંતુ લઘુમતીઓ અને ઇમિગ્રન્ટ્સ ભેદભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે.
રાજકીય ધ્રુવીકરણ: રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનને મધ્યમવાદી સુધારાવાદી નેતા માનવામાં આવે છે, પરંતુ ઘણા લોકો તેમને શ્રીમંતોના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પણ ટીકા કરે છે. બીજી તરફ, જમણેરી (મરીન લે પેન જેવા) અને ડાબેરી પક્ષોનો પ્રભાવ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
વર્તમાન રાજકીય વાતાવરણ: તાજેતરના વર્ષોમાં, ફ્રાન્સના લોકો ખાસ કરીને અસમાનતા, ફુગાવા, પેન્શન સુધારણા, બેરોજગારી અને સામાજિક અસુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા છે. આના ઘણા કારણો છે. વર્તમાન ચળવળ એક દિવસમાં વિકસિત થઈ નથી. તે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી અસંતોષનું પરિણામ છે.
ફ્રાન્સ યુરોપનો એક એવો દેશ છે જેની રાજકીય ઓળખ વૈશ્વિક સ્તરે ખૂબ ઊંડી છે. લોકશાહી મૂલ્યોથી લઈને સામાજિક ચળવળો સુધી, ફ્રાન્સ હંમેશા પરિવર્તનની પ્રયોગશાળા રહ્યું છે. આજે, જ્યારે ત્યાં જાહેર અસંતોષ વધતો જોવા મળે છે, ત્યારે ફ્રાન્સની રાજકીય વ્યવસ્થા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે, અસંતોષ વધવાના કારણો શું છે અને ભવિષ્યના સંભવિત દૃશ્યો શું હોઈ શકે છે તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે.
ફ્રેન્ચ ફિફ્થ રિપબ્લિક (Fifth Republic) નાં 1958 થી યુએન તરીકે અસ્તિત્વમાં છે. તેનું બંધારણ ચાર્લ્સ ડી ગૌલેની પહેલ પર બનાવવામાં આવ્યું હતું.
કેવી છે ફ્રાંસ સીસ્ટમ ?
ફ્રાન્સ અર્ધ-રાષ્ટ્રપતિ પ્રણાલી (Semi-Presidential System) પર કાર્ય કરે છે, જ્યાં રાષ્ટ્રપતિ અને વડા પ્રધાન બંને નિર્ણાયક ભૂમિકાઓ ભજવે છે.
રાષ્ટ્રપતિ દેશમાં સર્વોચ્ચ પદ ધરાવે છે. તેઓ સંરક્ષણ, વિદેશ નીતિ અને કટોકટીના નિર્ણયોમાં કેન્દ્રસ્થાને હોય છે.
પ્રધાનમંત્રી સરકારના રોજિંદા વહીવટ, સંસદમાંથી કાયદા પસાર કરવા અને નીતિઓનો અમલ કરવા માટે જવાબદાર છે.
અહીંની સંસદ કેવી છે?
અહીંની સંસદ દ્વિગૃહીય છે. લગભગ ભારત જેવી જ. રાષ્ટ્રીય સભા (એસેમ્બલી નેશનલ) ના સભ્યો સીધા લોકો દ્વારા ચૂંટાય છે અને તેઓ સાંસદ તરીકે કામ કરે છે. બીજું ગૃહ સેનેટ છે. આ ગૃહના સભ્યો પરોક્ષ ચૂંટણીઓ દ્વારા આવે છે. રાષ્ટ્રીય સભાને વધુ શક્તિશાળી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે સરકારને ઉથલાવી શકે છે.
ચૂંટણી વ્યવસ્થા કેવી હોય છે?
રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષ માટે નિશ્ચિત હોય છે.
ચૂંટણીઓ બે રાઉન્ડમાં યોજાય છે જેથી સ્પષ્ટ બહુમતી ધરાવતા ઉમેદવારને ચૂંટવામાં આવે.
આ પ્રણાલી સ્થિરતા માટે બનાવવામાં આવી હતી, જેથી સ્થિર સરકાર રહે અને તે દેશની પ્રગતિ માટે કાર્ય કરે.
આગળ શું?
2027 ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં મરીન લે પેન જેવા ઉગ્ર જમણેરી નેતા ઉભરી આવે તેવી શક્યતા છે. સમાજમાં વર્ગ અને વંશીય તણાવ વધુ વધી શકે છે. સરકારે સમાન આર્થિક સુધારા કરવા પડશે, નહીં તો અસંતોષ વધુ વધશે. ફ્રાન્સ યુરોપિયન યુનિયનનો એક મુખ્ય આધારસ્તંભ છે. જો ત્યાં અસ્થિરતા વધુ ઘેરી બનશે, તો તેની યુરોપિયન રાજકારણ અને અર્થતંત્ર પર પણ નકારાત્મક અસર પડશે.