Publish Date: Thu, 24 Sep 2026 (15:45 IST)
Updated Date: Wed, 23 Sep 2026 (15:52 IST)
સર્વપિતૃ અમાસ (જેને મહાલય અમાસ પણ કહેવાય છે) એ શ્રાદ્ધ પક્ષનો છેલ્લો અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ દિવસ છે. આ દિવસે જ્ઞાત-અજ્ઞાત તમામ પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન કરીને તેમને પ્રસન્ન કરી શકાય છે.
જો તમને તમારા કોઈ પિતૃઓની મૃત્યુ તિથિ ખબર ન હોય, તો આ એક જ દિવસે તેમનું શ્રાદ્ધ કરવાથી પણ તેઓ તૃપ્ત થાય છે. પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવાની સૌથી સરળ અને પ્રભાવી રીતો નીચે મુજબ છે:
૧. તર્પણ અને અર્ઘ્ય આપવું
સવારે વહેલા સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો.તાંબાના પાત્રમાં શુદ્ધ પાણી લઈ તેમાં ગંગાજળ, કાચું દૂધ, જવ, તલ અને સફેદ ફૂલ મિક્સ કરો.પૂર્વ અથવા દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને પિતૃઓનું ધ્યાન ધરો અને અર્ઘ્ય આપો. હાથમાં કુશ (એક પ્રકારનું ઘાસ) રાખવું ઉત્તમ ગણાય છે.
૨. પંચબલી ભોગ
(પાંચ અંશ)પિતૃઓ માટે બનાવેલી રસોઈમાંથી જમતા પહેલા પાંચ ખાસ અંશ કાઢો. આ કરવાથી પિતૃઓ સીધા તૃપ્ત થાય છે:
ગાય માટે (ગોબલી): ઘરની બહાર ગાયને પ્રેમથી જમાડો.કૂતરા માટે (શ્વાનબલી): કૂતરાને રોટલી કે ભોજન આપો.
કાગડા માટે (કાકબલી): ઘરની છત પર અન્ન અને પાણી મૂકો (કાગડાને પિતૃઓનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે).
દેવતા માટે (દેવાર્દિબલી): અગ્નિમાં અથવા પૂજા સ્થાન પર ભોગ લગાવો.
કીડીઓ માટે (પીપીલિકાદિબલી): કીડીઓના દર પાસે ખાંડ અને લોટ (કિડિયારું) પૂરો.
૩. બ્રાહ્મણ ભોજન અને દાન
કોઈ સદાચારી બ્રાહ્મણને ઘરે બોલાવીને આદરપૂર્વક સાત્વિક ભોજન (ખીર, પૂરી અને શાક) કરાવો.ભોજન બાદ તમારી શક્તિ પ્રમાણે વસ્ત્ર, અનાજ, કાળી તલ અથવા ધનનું દાન કરો અને તેમના આશીર્વાદ લો.
૪. સાંજે દીવો પ્રગટાવવો (દીપદાન)
સાંજના સમયે ઘરના દક્ષિણ ખૂણામાં અથવા પીપળાના વૃક્ષની નીચે સરસવના તેલનો અથવા ગાયના ઘીનો દીવો પ્રગટાવો.દક્ષિણ દિશાને પિતૃઓની દિશા માનવામાં આવે છે, તેથી આ દિશામાં દીવો કરવાથી પિતૃઓ પોતાના લોકમાં પાછા ફરતી વખતે આશીર્વાદ આપતા જાય છે.
૫. પીપળાની પૂજા
સર્વપિતૃ અમાસના દિવસે પીપળાના વૃક્ષમાં પિતૃઓનો વાસ હોય છે.પીપળાના મૂળમાં જળ અર્પણ કરો, કાચું દૂધ ચઢાવો અને તેની સાત પરિક્રમા કરો.
આ દિવસે શું ન કરવું?
ઘરમાં સંપૂર્ણ સાત્વિક વાતાવરણ રાખો. ડુંગળી, લસણ, માંસાહાર કે દારૂનું સેવન ભૂલથી પણ ન કરવું.ઘરના આંગણે આવેલા કોઈ ભિક્ષુક, ગરીબ કે પશુ-પક્ષીને ભગાડશો નહીં, કારણ કે પિતૃઓ કોઈપણ સ્વરૂપમાં આવી શકે છે.ઘરમાં ઝઘડો કે ક્લેશ ન કરવો અને કોઈની નિંદા ન કરવી.