ગુજરાત વિધાનસભામાં ઐતિહાસિક UCC બિલ પસાર

ગુજરાત વિધાનસભામાં 24 માર્ચ, 2026ના રોજ એક ઐતિહાસિક દિવસ રહ્યો, જ્યાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) બિલ બહુમતીથી પસાર કરવામાં આવ્યું. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ બિલ પર ગૃહમાં લગભગ સાડા સાત કલાક સુધી મેરેથોન ચર્ચા ચાલી હતી. આ બિલ પસાર થતા જ ઉત્તરાખંડ પછી ગુજરાત દેશનું બીજું એવું રાજ્ય બન્યું છે જેણે પોતાના રાજ્યમાં સમાન નાગરિક કાયદો લાગુ કરવાની દિશામાં મક્કમ ડગલું ભર્યું છે.

લગ્ન અને છૂટાછેડા માટે સમાન કાયદાકીય માળખું

આ બિલમાં લગ્ન અને છૂટાછેડાને લઈને અત્યંત મહત્વની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. હવેથી તમામ ધર્મો માટે લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન 60 દિવસમાં કરાવવું ફરજિયાત રહેશે, અને જો તેમ કરવામાં નહીં આવે તો ₹10,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, કોર્ટની મંજૂરી વિના આપવામાં આવતા છૂટાછેડાને ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને કાયદાકીય રક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે.

લિવ-ઈન રિલેશનશિપ માટે કડક નોંધણી પ્રક્રિયા

ગુજરાત UCC બિલની સૌથી ચર્ચિત જોગવાઈ લિવ-ઈન રિલેશનશિપની નોંધણી અંગેની છે. રાજ્યમાં લિવ-ઈનમાં રહેતા યુગલોએ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં રજિસ્ટ્રાર પાસે નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત રહેશે. જો કોઈ યુગલ આ નિયમનો ભંગ કરશે, તો તેમને 3 મહિના સુધીની જેલ અથવા દંડની સજા થઈ શકે છે. જો યુગલની ઉંમર 21 વર્ષથી ઓછી હશે, તો સત્તાવાળાઓ દ્વારા તેમના માતા-પિતાને જાણ કરવામાં આવશે.

બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ અને વારસામાં સમાન હક

સામાજિક સમાનતા લાવવા માટે આ બિલમાં એકથી વધુ લગ્ન (Polygamy) પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. જે વ્યક્તિ એક પત્ની હયાત હોય અને બીજા લગ્ન કરશે, તેને 7 વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ છે. મિલકતના અધિકારોની વાત કરીએ તો, હવેથી પુત્ર અને પુત્રી બંનેને પિતાની મિલકતમાં સમાન વારસા હક મળશે. જોકે, આ કાયદો રાજ્યના અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયને લાગુ પડશે નહીં.

વિપક્ષનો વિરોધ અને હવે પછીની પ્રક્રિયા

ચર્ચા દરમિયાન વિપક્ષી સભ્યોએ આ બિલને 'રાજકીય પ્રેરિત' ગણાવીને તેનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. કેટલીક માગણીઓ ન સંતોષાતા અંતે કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીના સભ્યોએ ગૃહમાંથી વોકઆઉટ કર્યો હતો. હવે આ બિલને મંજૂરી માટે રાજ્યપાલ અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ પાસે મોકલવામાં આવશે. રાષ્ટ્રપતિની આખરી મંજૂરી મળ્યા બાદ જ આ કાયદો સમગ્ર ગુજરાતમાં સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવશે.