Publish Date: Tue, 23 Jun 2026 (11:08 IST)
Updated Date: Tue, 23 Jun 2026 (11:52 IST)
: ગુજરાતે તેના 4,087 કિલોમીટરના દરિયાકાંઠે 680 થી વધુ ડોલ્ફિન નોંધ્યા છે. આનાથી દરિયાઈ સંરક્ષણમાં રાજ્યનું મહત્વ વધ્યું છે અને ભારતમાં ડોલ્ફિનના મુખ્ય નિવાસસ્થાનોમાંના એક તરીકે તેનું સ્થાન મજબૂત બન્યું છે. તાજેતરના સર્વેમાં ઓખા અને નવલખી વચ્ચે દક્ષિણ કચ્છના અખાતમાં 1,384 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં આવેલા મરીન નેશનલ પાર્ક અને મરીન સેન્ચ્યુરીમાં 498 ડોલ્ફિન મળી આવ્યા છે. વધુમાં, કચ્છ સર્કલ હેઠળ ઉત્તરી કચ્છના અખાતમાં 1,821 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં 168 ડોલ્ફિન નોંધાયા છે.
સર્વેમાં ભાવનગરમાં 494 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં 10 અને મોરબીમાં 388 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ચાર ડોલ્ફિન પણ મળી આવ્યા છે. ગુજરાતના વન અને પર્યાવરણ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું સંતુલન જાળવવામાં ડોલ્ફિન મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ડોલ્ફિન શા માટે ખાસ છે
મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ સસ્તન પ્રાણીઓમાં ટોચના શિકારી તરીકે, ડોલ્ફિન ખોરાક શૃંખલામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમમાં સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે. તેમણે કચ્છથી ભાવનગર સુધીના દરિયા કિનારે રહેતા માછીમાર સમુદાયોને સંરક્ષણ પ્રયાસોમાં તેમના સમર્થનનો શ્રેય આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે કચ્છથી ભાવનગર સુધીના માછીમારોનું આ ડોલ્ફિનને બચાવવામાં યોગદાન પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ સામૂહિક પ્રયાસોના પરિણામે, ગુજરાતના દરિયા કિનારે જોવા મળતી ડોલ્ફિન ભારત અને વિદેશના પ્રવાસીઓ માટે એક નવું આકર્ષણ બની છે.
મોઢવાડિયાએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ડોલ્ફિન એક સંરક્ષિત પ્રજાતિ છે અને તેમનો શિકાર કરવો કે તેમને નુકસાન પહોંચાડવું એ બિનજામીનપાત્ર ગુનો છે. ડોલ્ફિનની વધતી જતી વસ્તીએ દરિયાઈ પર્યટનને પણ વેગ આપ્યો છે, જેમાં શિવરાજપુર અને પોશિત્રા ડોલ્ફિન જોવા માટે લોકપ્રિય સ્થળો તરીકે ઉભરી રહ્યા છે.
ઓખાથી નવલખી સુધી સૌથી વધુ ડોલ્ફિન વસ્તી
કચ્છના અખાતના દક્ષિણ ભાગમાં ઓખાથી નવલખી સુધી સ્થિત મરીન નેશનલ પાર્ક અને મરીન સેન્ચ્યુરીમાં સૌથી વધુ ડોલ્ફિન હોવાનો અંદાજ છે, આશરે 498. કચ્છના અખાતના ઉત્તર ભાગમાં, કચ્છ સર્કલ હેઠળ 168 ડોલ્ફિન નોંધાઈ છે, જ્યારે ભાવનગરના દરિયાકાંઠે 10 અને મોરબીના દરિયાકાંઠે ચાર ડોલ્ફિન જોવા મળી છે. આમ, કચ્છના અખાતમાં સ્થિત ભારતનો પ્રથમ મરીન નેશનલ પાર્ક, ડોલ્ફિન માટે એક મુખ્ય નિવાસસ્થાન છે.
ડોલ્ફિન સ્વસ્થ ઇકોસિસ્ટમ જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ જળચર જીવો છે. સૌથી સામાન્ય દરિયાઈ સસ્તન શિકારી પ્રાણીઓમાંના એક તરીકે, તેઓ ખાદ્ય શૃંખલામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમમાં સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે. - વન અને પર્યાવરણ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયા
તેમણે કચ્છથી ભાવનગર સુધી દરિયાઈ માછીમારીમાં રોકાયેલા માછીમારોના ડોલ્ફિનના રક્ષણમાં સમાન મહત્વપૂર્ણ યોગદાનનો પણ સ્વીકાર કર્યો. આ સામૂહિક પ્રયાસોના પરિણામે, ગુજરાતના દરિયાકાંઠે મળી આવતી ડોલ્ફિન ભારત અને વિદેશના પ્રવાસીઓ માટે એક નવું આકર્ષણ બની છે. ડોલ્ફિન લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ હોવાથી, તેમનો શિકાર કરવો અથવા તેમને નુકસાન પહોંચાડવું એ બિન-જામીનપાત્ર ગુનો છે.
અરબી સમુદ્રમાં જોવા મળતી હમ્પબેક ડોલ્ફિન
CMO એ સમજાવ્યું કે ગુજરાતના પાણીમાં સૌથી વધુ જોવા મળતી ડોલ્ફિન પ્રજાતિઓ ઇન્ડો-પેસિફિક હમ્પબેક ડોલ્ફિન અને બોટલનોઝ ડોલ્ફિન છે. હમ્પબેક ડોલ્ફિન અરબી સમુદ્રમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે અને તેમના વિશિષ્ટ ખૂંધ અને લાંબા ડોર્સલ ફિન દ્વારા ઓળખી શકાય છે. હમ્પબેક ડોલ્ફિન સામાન્ય રીતે 2.5 થી 3.2 મીટર લાંબી હોય છે અને તેનું વજન 150 થી 250 કિલોગ્રામ વચ્ચે હોય છે.
ડોલ્ફિનનો સ્વભાવ શું છે?
ડોલ્ફિન તેમના મૈત્રીપૂર્ણ અને જિજ્ઞાસુ સ્વભાવ માટે જાણીતા છે. તેઓ ઘણીવાર મોજામાં કૂદકા મારતા અને રમતા જોવા મળે છે, તેમના એક્રોબેટિક દાવપેચથી પ્રવાસીઓને મોહિત કરે છે. તેમના સુવ્યવસ્થિત શરીર અને બોટલ આકારના નાક તેમને સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. ડોલ્ફિન મુખ્યત્વે માછલી, કરચલા અને ઝીંગા ખાય છે, અને તેથી તેઓ સામાન્ય રીતે દરિયાકિનારા અને નદીના મુખ પાસે જોવા મળે છે.
માછલીઓથી વિપરીત, ડોલ્ફિનમાં ગિલ્સ હોતા નથી. સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે, તેઓ ફેફસાં દ્વારા શ્વાસ લે છે. તેથી, દર થોડી મિનિટે તેઓ શ્વાસ લેવા માટે સપાટી પર ચઢે છે, જે પ્રવાસીઓ માટે એક રસપ્રદ દૃશ્ય છે. નોંધનીય છે કે, ગંગા ડોલ્ફિન ભારતનું રાષ્ટ્રીય જળચર પ્રાણી છે અને પવિત્ર ગંગા નદીની પવિત્રતાનું પ્રતીક છે. ભારત સરકારે 5 ઓક્ટોબર, 2009 ના રોજ ડોલ્ફિનને ભારતના રાષ્ટ્રીય જળચર પ્રાણી તરીકે જાહેર કર્યું હતું.
About Writer
વેબદુનિયા ન્યુઝ ટીમ
અમારા સ્ટ્રિંગર્સ, વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો અને અનુભવી પત્રકારો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ગ્રાઉંડ રિપોર્ટ્સ, સ્પેશ્યલ રિપોર્ટ્સ અને રીયલ ટાઈમ અપડેટ્સને વરિષ્ઠ સંપાદકો દ્વારા સાવધાનીપૂર્વક તપાસીને જાણીને પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે....
વધુ વાંચો
