સારનાથ બન્યું વર્લ્ડ હેરિટેજ, યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ યાદીમાં સામેલ, વાંચો કેવી રીતે બન્યું ઐતિહાસિક સ્થળ?

સારનાથ, ભગવાન બુદ્ધના પ્રથમ ઉપદેશનું સ્થળ અને બૌદ્ધ ધર્મના સૌથી પવિત્ર તીર્થસ્થળોમાંનું એક, આખરે 28 વર્ષની રાહ જોયા પછી યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સૂચિમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. તમને જણાવી દઈએ કે આ સિદ્ધિ સાથે ભારતમાં વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સની સંખ્યા વધીને 45 થઈ ગઈ છે. તે જ સમયે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ માન્યતા માત્ર સારનાથની વૈશ્વિક ઓળખને મજબૂત કરશે નહીં, પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશમાં ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પર્યટનને પણ નવી ગતિ આપશે.

તમને જણાવી દઈએ કે યુનેસ્કોની 48મી વર્લ્ડ હેરિટેજ કમિટીની બેઠક દક્ષિણ કોરિયાના બુસાનમાં યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં સારનાથને સામેલ કરવાની અંતિમ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે તેમની પસંદગી કેવી રીતે થાય છે?

1998 થી પ્રયાસો ચાલુ હતા

પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, સારનાથને વર્ષ 1998માં યુનેસ્કોની ટેન્ટેટિવ લિસ્ટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા હતા પરંતુ વિવિધ પ્રકારની ટેક્નોલોજી અને દસ્તાવેજોના અભાવને કારણે તેને વર્લ્ડ હેરિટેજ લિસ્ટમાં સ્થાન નહોતું મળી રહ્યું. તે જ સમયે, વર્ષ 2024 ના અંત સુધીમાં આ કાર્ય પૂર્ણ કરવા માટે, ફરીથી કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ તમામ જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.

યુનેસ્કોને દસ્તાવેજો પહેલાથી જ સબમિટ કરવામાં આવ્યા હતા

સારનાથને વર્લ્ડ હેરિટેજ લિસ્ટમાં સામેલ કરવાની પ્રક્રિયાના ભાગ રૂપે, ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન મોન્યુમેન્ટ્સ એન્ડ સાઇટ્સ (ICOMOS) ના નિષ્ણાતોએ ઓક્ટોબર 2025માં ત્રણ દિવસની મુલાકાતે સ્થળનું વિગતવાર નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આ દરમિયાન સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના અધિકારીઓ પણ તેમની સાથે હાજર હતા. નોમિનેશન સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો પહેલાથી જ તૈયાર કરીને યુનેસ્કોને સબમિટ કરવામાં આવ્યા હતા. નિરીક્ષણ અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી, જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં, ICOMOS એ તેના અહેવાલમાં યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સૂચિમાં સારનાથનો સમાવેશ કરવાની ઔપચારિક ભલામણ કરી.