Publish Date: Fri, 03 Jul 2026 (15:58 IST)
Updated Date: Fri, 03 Jul 2026 (16:31 IST)
Sri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra Trust: અયોધ્યામાં ભવ્ય રામ મંદિરના નિર્માણ અને તેના પ્રબંધનની દેખરેખ માટે શ્રી રામ જન્મભૂમિક તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ દેશની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓમાંથી એક છે. તાજેતરના દિવસોમાં મંદિર વ્યવસ્થા અને નાણાકીય પારદર્શિતાને લઈને આવેલા કેટલાક સમાચાર પછી આ ટ્રસ્ટ એકવાર ફરી ચર્ચામાં છે.
આવો એક 'Explainer' દ્વારા સમજીએ કે આ ટ્રસ્ટની રચના કેવી રીતે થઈ. તેમા કોણ કોણ સામેલ છે. પદેન (Ex-officio) સભ્યોની શુ ભૂમિકા છે, અને તેના ટોચના અધિકારીઓનુ કદ શુ છે.
1. ટ્રસ્ટની રચના ક્યારે અને કેમ થઈ ?
આ ટ્રસ્ટનો પાયો ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક નિર્ણય પર ટકેલી હતી. 9 નવેમ્બર, 2019 ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે અયોધ્યામાં બાબરી મસ્જિદ-રામ મંદિર કેસમાં પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ (પાનું ૯૨૬, ભાગ ક્યૂ): કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને ચુકાદાના ત્રણ મહિનાની અંદર અયોધ્યા અધિનિયમ, ૧૯૯૩ માં ચોક્કસ વિસ્તારોના સંપાદન હેઠળ એક યોજના તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ યોજનામાં મંદિરના નિર્માણ અને સંચાલન માટે ટ્રસ્ટી મંડળ(Trust) ની રચના કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી.
જાહેરાત: વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 5 ફેબ્રુઆરી 2020 ના રોજ સંસદમાં આ ટ્રસ્ટની રચનાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી હતી. શરૂઆતમાં, તેના 15 સભ્યોમાંથી 12 ભારત સરકાર દ્વારા નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા, અને 3 અન્ય સભ્યોને પ્રથમ બેઠકમાં પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.
2. વર્તમાનમાં ટ્રસ્ટમાં કોણ કોણ સામેલ છે ? (14 સભ્યોની યાદી)
ટ્રસ્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર, હાલમાં તેના 14 મુખ્ય સભ્યો લિસ્ટમાં છે
3. પદેન (Ex-officio) સભ્યો કેમ મહત્વપૂર્ણ છે ?
ટ્રસ્ટમાં હોદ્દેદારીથી જોડાયેલા સભ્યોને "સરકારની આંખ અને કાન" ગણવામાં આવે છે. તેઓ સરકાર અને ટ્રસ્ટ વચ્ચે સીધા સંપર્ક તરીકે સેવા આપે છે. તેઓ ટ્રસ્ટની નાણાકીય અખંડિતતા, જવાબદારી અને વહીવટી પારદર્શિતા જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
મુખ્ય કર્મચારીઓની પ્રોફાઈલ
નૃપેન્દ્ર મિશ્રા (નિર્માણ સમિતિના અધ્યક્ષ): ઉત્તર પ્રદેશ કેડરના ભૂતપૂર્વ વરિષ્ઠ IAS અધિકારી અને પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય સચિવ, નૃપેન્દ્ર મિશ્રા ઉચ્ચ વહીવટી પ્રોફાઇલ ધરાવે છે. તેમણે 1990-91માં મુલાયમ સિંહ યાદવ સરકાર દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય સચિવ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. 2014 માં, મોદી સરકારે તેમને મુખ્ય સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવા માટે TRAI કાયદાના નિયમોમાં સુધારો કરતો એક ખાસ વટહુકમ બહાર પાડ્યો હતો. તેઓ સમગ્ર મંદિર નિર્માણ પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર રહ્યા છે.
પ્રશાંત લોખંડે (IAS): 2001 બેચના AGMUT કેડરના અધિકારી. તેઓ હાલમાં CBSE ના અધ્યક્ષ અને ગૃહ મંત્રાલયમાં અધિક સચિવ તરીકે સેવા આપે છે. તેઓ ટ્રસ્ટમાં કેન્દ્ર સરકાર અને ગૃહ મંત્રાલય વચ્ચે મુખ્ય સંપર્ક વ્યક્તિ છે. (અગાઉ, આ ભૂમિકા વર્તમાન ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા નિભાવવામાં આવતી હતી).
સંજય પ્રસાદ (IAS): 1995 બેચના અધિકારી, તેઓ ઉત્તર પ્રદેશ કેડરના સૌથી પ્રભાવશાળી અમલદારોમાંના એક છે. તેઓ હાલમાં ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયમાં મુખ્ય ભૂમિકાઓ ધરાવે છે, તેમજ ગૃહ, માહિતી, તકેદારી (Vigilance) અને પ્રોટોકોલ જેવા મહત્વપૂર્ણ વિભાગો સંભાળે છે.
4 . અધિકારો, વિવાદ અને તાજેતરના નિવેદનો
તાજેતરમાં, જ્યારે કેટલાક મીડિયા અહેવાલોમાં દાનની ચોરી અથવા નાણાકીય ઉચાપતના આરોપોની ચર્ચા થઈ, ત્યારે ફક્ત બાંધકામ સમિતિના અધ્યક્ષ નૃપેન્દ્ર મિશ્રા જ મીડિયા સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવા માટે હાજર થયા, જે ટ્રસ્ટમાં તેમની ઉચ્ચ વહીવટી સ્થિતિ દર્શાવે છે.
જૂન 2026 માં તેમના નિવેદન, જેમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે "સમગ્ર રામ મંદિર વ્યવસ્થાપનને બદલવાની જરૂર છે," તેને પણ વ્યાપક મીડિયા ધ્યાન મળ્યું. નિષ્ણાતો માને છે કે વડા પ્રધાન કાર્યાલય (PMO) અને સરકારની છબીને કોઈપણ વિવાદથી બચાવવા માટે કડક વહીવટી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા હોવાના સંકેત મળ્યા છે.
શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ માત્ર એક ધાર્મિક સંસ્થા નથી, પરંતુ તેમાં દેશના ઉચ્ચ સ્તરના અમલદારો અને કાનૂની નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ ખાતરી કરે છે કે મંદિર સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો અનુસાર સંપૂર્ણપણે સાર્વભૌમ અને જવાબદાર રીતે ચલાવવામાં આવે.
