Publish Date: Tue, 28 Jul 2026 (13:11 IST)
Updated Date: Tue, 28 Jul 2026 (15:13 IST)
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ગુરુનું સ્થાન ભગવાન કરતાં પણ ઊંચું માનવામાં આવે છે. ગુરુ આપણને માત્ર શિક્ષણ જ આપતા નથી, પરંતુ જીવનમાં સાચો માર્ગ બતાવીને સારા સંસ્કારો અને મૂલ્યોનું સિંચન પણ કરે છે. ગુરુ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે દર વર્ષે અષાઢ મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ગુરુ પૂર્ણિમા ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસને વ્યાસ પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે મહર્ષિ વેદવ્યાસનો જન્મ આ દિવસે થયો હતો.
મહર્ષિ વેદવ્યાસે ચારેય વેદોનું સંકલન કર્યું હતું તેમજ મહાભારત અને અનેક પુરાણોની રચના કરી હતી. તેમના અદ્વિતીય જ્ઞાન અને યોગદાનને કારણે તેમને વિશ્વના મહાન ગુરુ તરીકે માન આપવામાં આવે છે. તેથી ગુરુ પૂર્ણિમાના દિવસે તેમની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે.
આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ પોતાના શિક્ષકોનું સન્માન કરે છે અને તેમના આશીર્વાદ મેળવે છે. ઘણી શાળાઓ, કોલેજો અને શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં વિશેષ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓ ગુરુવંદના, ભાષણ, ગીત, કવિતા અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો દ્વારા ગુરુ પ્રત્યે પોતાની કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે. કેટલાક લોકો પોતાના આધ્યાત્મિક ગુરુના આશ્રમમાં જઈને પૂજા-અર્ચના કરે છે અને સેવા કાર્યમાં જોડાય છે.
ગુરુ પૂર્ણિમાનું મહત્વ માત્ર ધાર્મિક કે આધ્યાત્મિક નથી, પરંતુ સામાજિક અને શૈક્ષણિક દૃષ્ટિએ પણ ખૂબ જ વિશેષ છે. ગુરુ જ વ્યક્તિના જીવનને યોગ્ય દિશા આપે છે, અજ્ઞાનનો અંધકાર દૂર કરીને જ્ઞાનનો પ્રકાશ ફેલાવે છે અને સારા નાગરિક બનવાની પ્રેરણા આપે છે. માતા-પિતા આપણા પ્રથમ ગુરુ છે, જ્યારે શિક્ષકો આપણું ભવિષ્ય ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આધુનિક સમયમાં ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ શિક્ષણનું મહત્વ વધ્યું છે, છતાં ગુરુનું સ્થાન કોઈ લઈ શકતું નથી. પુસ્તકમાંથી જ્ઞાન મળી શકે, પરંતુ જીવન જીવવાની કળા, સારા વિચારો અને યોગ્ય માર્ગદર્શન ગુરુ પાસેથી જ મળે છે. તેથી દરેક વ્યક્તિએ પોતાના ગુરુનું સન્માન કરવું જોઈએ અને તેમના ઉપદેશોને જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
અંતમાં કહી શકાય કે ગુરુ પૂર્ણિમા આપણને ગુરુના મહિમાનું સ્મરણ કરાવતો પવિત્ર તહેવાર છે. આ દિવસ આપણને જ્ઞાન, સંસ્કાર, વિનમ્રતા અને કૃતજ્ઞતાનું મહત્વ સમજાવે છે. આપણે સૌએ પોતાના ગુરુઓનો આદર કરીને તેમના બતાવેલા સત્ય અને સદાચારના માર્ગ પર ચાલવાનો સંકલ્પ કરવો જોઈએ. ત્યારે જ ગુરુ પૂર્ણિમાની ઉજવણી સાચા અર્થમાં સફળ બની શકે.