Publish Date: Fri, 03 Jul 2026 (00:21 IST)
Updated Date: Fri, 03 Jul 2026 (00:27 IST)
કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત ૩ જુલાઈએ આવે છે; સનાતન ધર્મમાં સંકષ્ટી ચતુર્થીના વ્રતનું વિશેષ મહત્વ છે. આ વ્રત વિઘ્નહર્તા અને સર્વપ્રથમ પૂજનીય દેવતા એવા ભગવાન ગણેશને સમર્પિત છે. સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત દર મહિને કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ રાખવામાં આવે છે. આવો, હવે આપણે કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી વ્રતના મહત્વ અને પૂજન-વિધિ વિશે જાણીએ.
જાણો કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી વિષે
હિન્દુ પંચાગ મુજબ, અષાઢ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ માં આવતી ચતુર્થીને 'કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ વ્રત રાખવાથી વ્યક્તિના જીવનમાં ભગવાન ગણેશના વિશેષ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં શાંતિ અને સુખ વધે છે. હિન્દુ ધર્મમાં, ભગવાન ગણેશને શાણપણ અને સકારાત્મક ઉર્જાના દેવતા માનવામાં આવે છે. કોઈપણ શુભ અને શુભ કાર્ય ભગવાન ગણેશની પૂજાથી શરૂ કરવામાં આવે છે, કારણ કે આમ કરવાથી બધા કાર્યો અવરોધો વિના પૂર્ણ થાય છે. ભગવાન ગણેશનું આહ્વાન કરીને કોઈપણ કાર્ય શરૂ કરવાથી બધા અવરોધો દૂર થાય છે. સંકષ્ટી ચતુર્થી વ્રત ભગવાન ગણેશને સમર્પિત છે, અને તે દર મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ ની ચતુર્થી તિથિ પર મનાવવામાં આવે છે.
૩ જુલાઈના રોજ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનો વ્રત ભગવાન ગણેશને સમર્પિત છે. આ વ્રત જીવનમાં આવતા અવરોધોને દૂર કરે છે અને સુખ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે. આ દિવસે ગણેશજીની પૂજા વિધિપૂર્વક કરવામાં આવે છે. ચંદ્રોદયનું વિશેષ મહત્વ છે. બ્રહ્મ મુહૂર્ત અને સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ જેવા શુભ સમયમાં ગણેશજીની પૂજા કરવી અત્યંત ફળદાયી છે, જેનાથી ઘરમાં શાંતિ આવે છે.
સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગમાં કરો ગણેશજીની પૂજા
પંડિતોના મતે, આ વર્ષે કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થીના દિવસે સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ બનશે. આ દિવસે સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ સવારે 5:28 થી 11:46 સુધી રહેશે. આ યોગ દરમિયાન ભગવાન ગણેશની પૂજા કરો.
અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થી વ્રતના દિવસે પૂજા કેવી રીતે કરવી
પંડિતોના મતે, કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થી વ્રતના દિવસે, પહેલા વહેલા ઉઠો, ઘર સાફ કરો અને સ્નાન કરો. પછી, ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવાનો સંકલ્પ કરો. આ પછી, ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સામે બેસીને તેમની પૂજા કરો. પૂજામાં દીવા, ધૂપ, ફળો અને ફૂલોનો ઉપયોગ કરો. ભગવાન ગણેશની વાર્તા સાંભળો અને સ્તોત્રો ગાઓ. ઉપવાસના અંતે, ભગવાન ગણેશને અર્પણ કરાયેલ ભક્તને ભોજન (પ્રસાદ) ખવડાવો. આ ભોજન પછી, ઉપવાસ પૂર્ણ કરવાનો સંકલ્પ કરો.
અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થી વ્રત રાખવાના ફાયદા
શાસ્ત્રો અનુસાર, અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત રાખવાથી અને ગણેશના "કૃષ્ણપિંગલ" સ્વરૂપની પૂજા કરવાથી ભક્તોના બધા દુઃખ દૂર થાય છે. ગણેશનું "કૃષ્ણપિંગલ" સ્વરૂપ કાળા રંગનું છે. આ સ્વરૂપની પૂજા કરવાથી કાર્યમાં આવતી બધી અવરોધો અને અવરોધો દૂર થાય છે. જે ભક્તો આ દિવસે ભક્તિભાવથી અને નિર્ધારિત વિધિઓ અનુસાર ઉપવાસ કરે છે તેઓ ભય, મૂંઝવણ અને માનસિક તણાવથી મુક્ત થાય છે.
લાભ માટે અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી પર કરો આ કામ
પંડિતોના મતે, સવારે વહેલા ઉઠો, સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ અથવા નવા કપડાં પહેરો. ત્યારબાદ, તમારા ઘરમાં પૂજા સ્થાન સાફ કરો અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરો. પૂજા દરમિયાન, ગણેશજીને દૂર્વા (સૂર્યમુખી ઘાસ), લાલ ફૂલો, સિંદૂર, મોદક, લાડુ (મીઠાઈ) અને ફળો અર્પણ કરો.
ભક્તિભાવથી "ઓમ ગણ ગણપતયે નમઃ" મંત્રનો જાપ કરવો અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. ગણેશ ચાલીસાનો પાઠ કરવાથી પણ ખાસ લાભ મળે છે. જો તમે ઉપવાસ કરી રહ્યા છો, તો દિવસભર સંયમ, પવિત્રતા અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો. સાંજે ફરીથી ભગવાન ગણેશની પૂજા કરો અને રાત્રે ચંદ્રના દર્શન કર્યા પછી તેમને અર્ઘ્ય આપીને ઉપવાસ તોડો. તમારી ક્ષમતા મુજબ દાન કરવું પણ પુણ્ય માનવામાં આવે છે.
અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થીના દિવસે ન કરશો આ કામ નહિ તો થશે નુકશાન
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસે માંસ, માછલી, ઈંડા, દારૂ, લસણ અને ડુંગળી જેવા તામસિક ખોરાકનું સેવન ન કરવું જોઈએ. ઉપવાસ દરમિયાન ગુસ્સો, જૂઠ, અપશબ્દો અને અન્યનું અપમાન કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ગણેશ પૂજા દરમિયાન તુલસીના પાન ચઢાવવામાં આવતા નથી, તેથી ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ. આ દિવસે, પૂજાના સંપૂર્ણ લાભની ખાતરી કરવા માટે ઝઘડા, વિવાદો અને નકારાત્મક વિચારોથી દૂર રહેવું જોઈએ.
અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થીના વ્રત સાથે જોડાયેલી રસપ્રદ પૌરાણિક કથા
કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટિ ચતુર્થીના વ્રત અંગે પુરાણોમાં આ વાર્તા પ્રચલિત છે. આ વાર્તા મુજબ, પ્રાચીન સમયમાં મહિષ્મતી નગરીમાં મહિજીત નામનો એક શક્તિશાળી રાજા રાજ કરતો હતો. તે ખૂબ જ ધર્મનિષ્ઠ અને પોતાની પ્રજાનો રક્ષક હતો, પરંતુ તે નિઃસંતાન હતો. બાળકોના અભાવે તે હંમેશા દુ:ખી રહેતો હતો. એક દિવસ, રાજાએ તેના રાજ્યના વિદ્વાન અને બ્રાહ્મણો પાસેથી ઉકેલ માંગ્યો. બ્રાહ્મણોએ તેને પોતાના કલ્યાણ માટે લોમાશ ઋષિના આશ્રમની મુલાકાત લેવાની સલાહ આપી. રાજા જંગલમાં લોમાશ ઋષિ પાસે ગયો અને તેને પોતાની દુર્દશા કહી. રાજાએ કહ્યું, "હે ઋષિ! મેં કોઈ પાપ કર્યું નથી, છતાં હું નિઃસંતાન છું. કૃપા કરીને મને સંતાન પ્રાપ્તિનો કોઈ રસ્તો જણાવો." ઋષિ લોમાશે રાજાને કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી વ્રત વિશે કહ્યું.
ઋષિએ કહ્યું, "આષાઢ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થીના દિવસે કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત કરો. ભગવાન ગણેશના કૃષ્ણપિંગલ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરો. આ દિવસે ઉપવાસ કરો અને સાંજે ચંદ્રને પ્રાર્થના કરીને ઉપવાસ તોડો. રાજા મહિજિતે આ વ્રત પૂર્ણ ભક્તિ અને નિર્ધારિત વિધિઓનું પાલન કરીને પાળ્યું. ઉપવાસને કારણે, રાણી ગર્ભવતી થઈ અને તેમને એક સુંદર અને તેજસ્વી પુત્રનો આશીર્વાદ મળ્યો. આ દંતકથા અનુસાર, જે કોઈ ભક્ત કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત સંપૂર્ણ ભક્તિથી પાળે છે, તે બધી મુશ્કેલીઓથી મુક્ત થાય છે."
આષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું ધાર્મિક મહત્વ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અષાઢ કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત ભગવાન ગણેશની પૂજા માટે ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. કૃષ્ણપિંગલ સંકષ્ટી ચતુર્થી પર યોગ્ય વિધિઓ સાથે ઉપવાસ કરવાથી જીવનની બધી મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે. ભક્તો માને છે કે ભગવાન ગણેશના આશીર્વાદથી, અવરોધો દૂર થાય છે અને કાર્યમાં સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે. આ ઉપવાસ ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ માટે ભલામણ કરવામાં આવે છે, તે નોકરી કરતા લોકો અને ઉદ્યોગપતિઓ માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.
