ખોડિયાર માતાજીની પ્રાગટ્ય કથા ૭મી સદીમાં રોહિણી નક્ષત્રમાં મહા સુદ આઠમના દિવસે થઈ હતી. પિતા 'જાનબાઈ' (જે પાછળથી ખોડિયાર માતા તરીકે ઓળખાયા) સહિત સાત બહેનો (આવડ, જોગડ, તોગડ, બીજબાઈ, હોલબાઈ, સાંસાઈ, જાનબાઈ) અને એક ભાઈ મેરખિયા સાથે આઠ સંતાનો રૂપે પ્રગટ થયા. તેમની વાર્તા તેમના ભાઈ મેરખિયાની હઠ અને માતાના ચમત્કારિક પ્રાગટ્ય સાથે સંકળાયેલી છે.
જન્મની કથા: સૌરાષ્ટ્રના વલ્ભીપુર (જે હાલનું ધાનેજ ગામ છે) માં માલદેવ નામના ચારણ રહેતા હતા. તેઓ ખૂબ જ દયાળુ અને પરમાત્માના ભક્ત હતા. તેમના કોઈ સંતાન નહોતું.
શિવજીની આરાધના: માલદેવજીએ શિવજીની ઘોર તપસ્યા કરી. શિવજીએ પ્રસન્ન થઈને તેમને વરદાન આપ્યું કે તેમના ઘરે આઠ સંતાન (સાત બહેનો અને એક ભાઈ) નો જન્મ થશે. આ સંતાનો નાગલોકના અધિપતિ વાસુકી નાગના આશીર્વાદથી જન્મેલા હતા.
પ્રાગટ્ય અને નામકરણ: આઠેય બાળકોનો જન્મ મહા સુદ આઠમના દિવસે થયો હતો. શરૂઆતમાં તેઓ ઘરે-ઘરે રમીને મોટા થયા. આઠેય ભાઈ-બહેનો ખૂબ જ માયાળુ અને ચમત્કારિક શક્તિઓ ધરાવતા હતા.
'ખોડિયાર' નામ પાછળનો ઇતિહાસ: એકવાર નાના ભાઈ મેરખિયાને ઝેરી સાપે ડંખ માર્યો. આ સમયે તમામ બહેનોએ પોતાની શક્તિથી નાગલોકમાં જઈને ગરુડજીને વશમાં કરી, ઝેર ઉતાર્યું અને ભાઈને ફરીથી જીવિત કર્યો. આ ઘટના પછી, તે સૌથી નાની બહેન 'જાનબાઈ' જેઓ ચાલતી વખતે થોડું ખોડંગાતા હતા, તેમને 'ખોડિયાર' (ખોડ હોવાને કારણે) નામથી ઓળખવામાં આવ્યા.
વાહન: માતા ખોડિયારનું વાહન મગર છે.
ખોડિયાર માતાજીને ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં અતૂટ આસ્થા સાથે પૂજવામાં આવે છે. તેમની કથા ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને શક્તિના પ્રતીક તરીકે ઓળખાય છે
